Stereotyp – funkcjonujący w świadomości społecznej uproszczony i zabarwiony wartościująco obraz rzeczywistości
(Słownik języka polskiego PWN).

Stereotyp to mocno zakorzenione pozytywne albo negatywne wyobrażenie osób, kategorii i grup społecznych (…), które opiera się na powierzchownych obserwacjach i logicznie nieuprawnionych uogólnieniach cech tego, czego dotyczy i utrzymuje się mimo nowych doświadczeń, ponieważ łączy się z dużym zaangażowaniem uczuciowym danej osoby (Encyklopedia pedagogiczna XXI wieku).

Ten termin został rozwinięty przez amerykańskiego dziennikarza Waltera Lippmanna. Jego zdaniem, celem stereotypów jest upraszczanie rzeczywistości poprzez szybkie przyjmowanie wielu informacji tak, że nie potrzebujemy poznawać całości problemu. Ostrzegał także, że postrzegając świat przez stereotypy, człowiek widzi go w zniekształconej postaci. To widzenie jest […] kombinacją tego, co faktycznie istnieje i tego, co spodziewa się on zastać w postrzeganym świecie. Takie rozumienie stereotypów potwierdził także doktor nauk społecznych Paweł Cywiński. Aby wyjaśnić pojęcie stereotypu zastosował on pewne porównanie. Gdyby zestawić ze sobą dwa zdjęcia – jedno bardzo wyraźne, zrobione najnowszym smartfonem oraz drugie rozpikselowane i zamglone – to pierwsze byłoby rzeczywistością, a drugie stereotypem. Te „piksele” są tak naprawdę funkcją poznawczą naszego mózgu i tworzą się, ponieważ do dobrego funkcjonowania potrzebuje on pewnych uproszczeń.

Mimo że same definicje nadają temu słowu neutralną barwę, to w codziennym życiu zazwyczaj zyskuje ono znaczenie pejoratywne. Z tego powodu, stereotypy zazwyczaj kojarzą się z czymś złym i nadają osobie lub zjawisku nim dotkniętym – cech negatywnych. Jak pisze Beata A. Orłowska w swojej książce Stereotypy i uprzedzenia wobec Innych – może to być przyczyną wielu konfliktów i trudności w kontaktach z innymi.

Jednymi z najczęstszych i jednocześnie, według dr. Cywińskiego, najgroźniejszych typów stereotypów są te związane z kulturą czy narodowością. Polacy się nie uśmiechają i noszą skarpetki do sandałów. Francuzi się wywyższają i nie akceptują rozmawiania w języku innym niż ich ojczysty. Hiszpanie nigdy nie robią nic na czas, bo zasadę mañana, mañana traktują nad wyraz dosadnie. Myślę że każdy z nas, choć raz w życiu spotkał się z podobnymi opiniami. Jednak czy mają one realne pokrycie z rzeczywistością?

Nasza ekipa z Uniwerek.TV postanowiła zapytać o to odwiedzających Krakowskie Przedmieście w Warszawie. Oprócz Polaków, udało nam się porozmawiać także z osobami z m.in. Irlandii, Węgier, Turcji, Niemiec czy Indii. Na pytanie o negatywne polskie stereotypy zasłyszane w ich ojczyznach, najczęściej pojawiały się odpowiedzi dotyczące nadmiernego spożycia alkoholu (w tym słynnego powiedzenia – „piwo to nie alkohol”), post-sowieckiego i niezbyt nowoczesnego klimatu, a także „twardej skorupy” Polaków w kontaktach z innymi.

Mimo że, jak już wspomniałam na początku, stereotypy zazwyczaj kojarzą się z czymś złym, to nasi zagraniczni respondenci w znacznej większości mówili o Polsce w sposób bardzo pozytywny. Nasz kraj został określony jako bardzo czysty i bezpieczny – Warszawa została nawet nazwana „małym Nowym Jorkiem”.  Sami Polacy dostali wiele pochwał za ich ambicję, pracowitość oraz nieudawaną życzliwość i gościnność (oczywiście, gdy już uda się przejść przez barierę tzw. „polskiego uśmiechu” – czyli jego braku 😉).

Odbijając piłeczkę na drugą stronę, sprawdźmy jak odpowiadali sami Polacy, zapytani o to jaką ich zdaniem opinię mają w innych krajach. Zgodnie mówili o wspomnianych już problemach z alkoholem. Mimo iż większość osób uważa że dalej jest w tym trochę prawdy, to równie często słyszeliśmy opinie, że nawet w badaniach widać jak z czasem tzw. „kultura picia” w Polsce się zmniejsza. Także nasza skłonność do „jęczenia” została określona jako bardzo denerwująca. Krakowskie Przedmieście pokazuje jak warto być kolorowym i otwartym, a nie tylko jęczeć – powiedziała jedna z naszym polskich respondentek. Również potwierdziły się słowa o naszym chłodnym usposobieniu do nowo poznanych osób, które jednak z czasem zamienia się w szczerą i ogromną życzliwość, co na dłuższą metę przekłada się na budowanie prawdziwie głębokich relacji.

Trudno jest całkowicie wyzbyć się z umysłu wszelkich stereotypów,  zwłaszcza jeśli wiemy że jest to automatyczna reakcja naszego mózgu na postrzeganie rzeczywistości. Nie da się również zaprzeczyć, że w wielu z nich kryje się choć ziarno prawdy. Najważniejsze jest jednak, żeby w obliczu takich uproszczeń i uprzedzeń zadać sobie pytanie – skąd to wiem, jakie mam podstawy i czy ma to odzwierciedlenie w rzeczywistości. Jeden z naszym polskich respondentów, zapytany o to czy będąc za granicą słyszy fałszywe przekonania o Polakach, oznajmił, że zdarza się, ale jeśli ktoś mówi mi że w Polsce niedźwiedzie chodzą po ulicach – ja to potwierdzam. Nawet mówię, że przy większych mrozach wpuszczam je do domu. żeby się ogrzały. No właśnie. Jeśli chodzi o walkę ze stereotypami, można próbować zwalczać je słowami i próbami wyjaśnień. Jednak zazwyczaj, zdecydowanie lepszym sposobem, będzie potraktowanie ich jako pewne anegdoty, a zweryfikowanie ich naszym zachowaniem, bo cytując inną wypowiedź z naszej sondy – W nas jest siła, mamy w sobie dużo pozytywnej energii i potrafimy ją przekazać (…) a inne narody chyba też już to widzą.😉

Zapraszamy do obejrzenia całego materiału na kanale Uniwerek.TV na YouTube!