Obcy we własnym domu

O grupie Irish Travellers rzadko można spotkać wzmianki na kartach historii, a jeżeli chcielibyśmy dowiedzieć się czegoś od Irlandczyków, spotkamy się wyłącznie z pejoratywnym nastawieniem. Właśnie w tym tkwi problem – to nastawienie, mające źródło w uprzedzeniach, które straciły swoją aktualność, jest podstawą oceny. A te krzywdzące osądy irlandzką mniejszość dużo kosztują, odbierając szanse na normalne życie. Do tego stopnia, że muszą ukrywać własną tożsamość.

fot.: Elinor Wiltshire, źródło: National Library of Ireland on The Commons

Irish Travellers  (inaczej Tinkers) to grupa etniczna o pochodzeniu irlandzkim, zamieszkująca obecnie Irlandię Północną (gdzie stanowi 0,7% populacji), Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone. Tłumacząc z języka irlandzkiego, ich nazwa oznacza dosłownie lud wędrujący. Travellers posiadają własny język, kulturę i obyczaje. Dokładne ich pochodzenie jest obiektem dyskusji. Prawdopodobnie przybyli do Irlandii w czasach średniowiecza. Najczęściej można ich spotkać w najbiedniejszych, peryferyjnych dzielnicach irlandzkich aglomeracji.

Społecznie napiętnowani

Dawanie świadectwa swojej tożsamości wciąż stanowi dla nich często powód do wstydu. Choć posiadają swój język, w większości porozumiewają się po angielsku, jednak ze specyficznym akcentem, więc trudno ukryć się ze swoim pochodzeniem. Kelnerki zatrudniane w restauracjach na siłę starają się brzmieć jak najbardziej po irlandzku, bo zdarza się, że inaczej klienci życzą sobie wymianę obsługi. Zaś dzieciom w szkołach bardzo szybko przychodzi odczuć, że są „inne” i że „nie pasują”.   

Ci ludzie płacą za to, że po prostu tacy się urodzili. Borykają się z licznymi trudnościami w codziennym życiu. Wśród nich są problemy ze znalezieniem zatrudnienia (na 30 tysięcy członków grupy bez pracy pozostaje 80%), wysoki odsetek samobójstw, brak środków finansowych aby w razie choroby korzystać z opieki medycznej. Sytuacja jest na tyle poważna, że zaledwie 8% młodzieży osiąga obecnie wykształcenie średnie – przy czym w skali krajowej odsetek wynosi 73%. Na uniwersytety zaś trafia zaledwie 1% irlandzkich podróżników. Dzieci mają ogromne trudności w szkole i spotykają się z dyskryminacją od najmłodszych lat z powodu akcentu w jakim mówią, a rodzice – często niepotrafiący pisać ani czytać – nie są w stanie służyć wsparciem w procesie edukacji.

Skąd bierze się ta głęboko zakorzeniona niechęć? W lokalnych mediach, szczególnie telewizji, funkcjonuje wizerunek członków tej grupy jako zabójców zwierząt, alkoholików i niebezpiecznych, agresywnych reprezentantów klasy niższej, za jakich byli uważani w XVII wieku w związku z nomadycznym trybem życia. Powszechna jest także hipoteza, jakoby wywodzili się od Romów lub Cyganów, na co nie ma konstruktywnych dowodów. To kolejny przykład na to, jak silna i obecna jest wśród ludzi wiara w powielane (przez kilkaset lat)  pogłoski i legendy. Jak mawiał Walter Lippmann, twórca pojęcia stereotypu: „Gdzie wszyscy myślą tak samo, nikt nie myśli zbyt wiele”.

Małe kroki ku nadziei

W latach 60. ubiegłego wieku rząd zaczął mówić o reasymilacji. Wdrożono odpowiednie projekty, namawiano mniejszości do zadomawiania się we wspólnych dzielnicach. Powstała organizacja Meath Travellers Workshop, która oferuje program nauczania historii, kultury oraz języka Travellersów – Shelta. Czy ten zabieg okazał się skuteczny? Niestety na to nie wygląda. Zupełnie jakby Travellers nie byli godni tego, by przyzwolić im na reasymilację. Nie działają tu konstruktywne argumenty i uniwersalne wartości, to opinia publiczna ma ostateczny głos i wymierza wyroki. I jest jak dotąd bezlitosna.

fot.: Willem van de Poll, źródło: nationaalarchief.nl

Zachowania prześladowcze nie tylko godzą w podstawowe zasady moralności i godności człowieka, ale są one także prawnie nieuzasadnione. Przez rząd Irlandii Travellers są oficjalnie uznani za mniejszość etniczną, co według prawa gwarantuje im lepszą przyszłość, bez wykluczania i marginalizacji. Być może realizacja tych postulatów pojawia się już gdzieś na horyzoncie, ale z pewnością nie stanowi jeszcze normy traktowania.

Warto pamiętać, że nadużyciem byłoby z drugiej strony stygmatyzowanie wszystkich Irlandczyków. Stereotypy są na tyle silne, że przeszkadzają grupie mniejszościowej w codziennym życiu, ale nie przez wszystkich są traktowani „z góry”. Miejmy nadzieję, że sytuacja będzie coraz lepsza w miarę uświadamiania ludności o prawach mniejszości oraz zaznajamiania z prawdą o nich. Bodźcem ku temu jest co roku data 26 lutego, czyli Irish Traveller Ethnicity Day – czas świętowania i edukacji o ich kulturze i dziedzictwie. Szczególnie huczne obchody organizowane są na Uniwersytecie w Galway. Niezwykle istotna jest tu rola mediów i środków masowego przekazu, które są w dużej mierze dostarczycielem informacji o tych, których nie znamy bezpośrednio. Od pokazywania irlandzkich podróżników w negatywnym świetle są jak na razie pojedyncze wyjątki. W ciekawy sposób zostali ukazani w drugim sezonie amerykańskiego serialu „Prawo i porządek: Zbrodniczy zamiar”. Jedna z intryg usytuowana jest w New Jersey, we wspólnocie Travellers, których kultura i tradycje zostały przedstawione w przyjaznym tonie. Inną godną uwagi pozycją jest w tym kontekście powieść Ken Bruena – „The Killing of the Tinkers”, ilustrująca trudności mniejszości w integracji.

Potrzebne jest społeczne przebudzenie

Daleko idącą aberracją jest uleganie interpretacjom przyzwalającym na prześladowanie i marginalizowanie innych wyłącznie ze względu na ich przynależność etniczną. Właśnie w takim położeniu są członkowie grupy Tinekrs. Ich przykład pokazuje, że bycie „skazanym” przez opinię publiczną wyklucza szanse na godne życie. Dzieje się to nie tylko w Irlandii, ale w wielu miejscach na świecie. Dlatego tak potrzebni są ludzie, którzy zauważają, w jak bezpodstawny sposób można niszczyć życie niewinnym ludziom i umieją dostrzec w drugiej osobie przede wszystkim człowieka, nie redukując jego tożsamości do koloru skóry, płci czy pochodzenia. Ludzie, którzy potrafią powiedzieć głośno, że w cywilizowanym świecie nie ma na to ich zgody.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s