Co ma wspólnego lądowanie na Księżycu z nowym passatem sąsiada, czyli wielkie teorie spiskowe

Jak napisał Umberto Eco, spisek zdejmuje winę z nas samych. Wszyscy z czasem stajemy się ofiarami paranoi spisku. I tak prowokacje, intrygi i zmowy stają się odpowiedzią na pytania w stylu: dlaczego znowu straciłem pracę, albo jakim prawem sąsiad kupił nowy samochód. 

mem: paczaizm.pl

Mechanizm spisku wydaje się jednak dużo bardziej skomplikowany i wychodzi poza osiedlowe potyczki. W dyskursie naukowym nie ma wynalazku czy osiągnięcia bez drugiej strony medalu, np. tej, która ma ukazać konkurenta w złym świetle, a gdyby zbadać częstotliwość użycia słowa spisek w dyskursie politycznym, mogłoby ono z powodzeniem zostać Sejmowym Słowem Roku. 

Szukając odpowiedzi na pytanie jak i dlaczego powstają teorie spiskowe, można natknąć się na bardzo oczywistą odpowiedź — teorie spiskowe są z człowiekiem od starożytności. Te najbardziej fantastyczne działają jak mity —  pomagają nam znaleźć odpowiedź na niezrozumiałe zjawiska. Inne mogą, ale nie muszą być elementem gry, np. toczonej w trakcie ideologicznego sporu. Wyznawców teorii spiskowych zidentyfikować jest już trudniej – jest tak wiele motywacji do propagowania szaleństw, że ciężko stworzyć modelowy portret psychologiczny spiskowca.

Zastanowienie się nad definicją teorii spiskowych i ich rozwojem na przestrzeni dekad to tak naprawdę wierzchołek góry lodowej. Z teoriami spiskowymi jest jak z Internetem, to wielka czarna dziura, do której wpada coraz to większa liczba tworów.

Jedną z najbardziej pospolitych teorii jest Wielka Intryga Księżycowa. Program Apollo z lat 70. to tylko mistyfikacja doskonale zaplanowana przez NASA. Wyścig na Srebrny Glob między USA a ZSRR zakończył się lądowaniem Amerykanów. Jednak zwolennicy teorii spiskowej twierdzą, że do takowego sukcesu nigdy nie doszło.

zdjęcie: rzeczpospolita.pl

Dowodami na sfingowanie wizyty na Księżycu miały być między innymi łopocząca flaga na wietrze, brak krateru po odrzucie silnika rakietowego czy astronauci podnoszeni nad powierzchnię na linach. Teoria szybko stała się modna i powstało mnóstwo monografii i dokumentów, które miałyby w rzetelny sposób przybliżyć sprawę. W jednej z najbardziej intrygujących produkcji Ciemnej stronie księżyca z 2018 roku w reż. W Karela, próbowano udowodnić, że lądowanie zostało sfilmowane w specjalnie przygotowanym amerykańskim studiu, które do dziś jest strzeżone i niedostępne dla ciekawskich.

Rzut socjologiczny na sprawę teorii spiskowych daje Lotnisko w Denver w amerykańskim stanie Kolorado, które miałoby być siedzibą Nowego Porządku Świata, czyli Iluminatów. Oddany do użytku w 1995 roku Port Lotniczy Denver zastąpił wysłużone lotnisko Stapleton i zaskoczył swoją nowoczesnością — w halach znalazły się freski, a dach miał przypominać szczyty Gór Skalistych. Ta nowoczesność chyba przytłoczyła spiskowców. W rzekomej tajnej bazie NWO ma znajdować się klawiatura, która służy do zaplanowanej depopulacji. Na podłogach lotniska według spiskowców umieszczono kod, opisujący nowy szczep wirusa zapalenia wątroby, a lotnisko w ujęciu z lotu ptaka zostało ułożone w symbol… swastyki.

zdjęcie: spidersweb.pl

Twórcy wielkich teorii spiskowych bardzo często zaglądają w najczarniejsze karty historii. Ten rewizjonizm historyczny nie ominął Holokaustu. Kłamstwo oświęcimskie to ekstremalna teoria spiskowa, której głównym propagatorem był według autorki książki Denying the Holocaust  z 1994 r. Deborah Lipstadt — David Irving. Brytyjczyk w swoich publikacjach wielokrotnie utrzymywał, że w Auschwitz nie było komór gazowych. Kłamstwo oświęcimskie jest powszechnie karane i tak też stało się w przypadku Irvinga. Naukowiec i publicysta przegrał sprawę z autorką kontrowersyjnej książki, a Wiedeński Sąd Najwyższy skazał Irvinga w 2006 roku za wygłaszanie na uczelni wykładów, podczas których fałszował prawdę historyczną.

zdjęcie: dzieje.pl

Twórcy teorii spiskowych wkraczają z butami w prawie każdy aspekt życia, ale żywią się głównie sensacyjnymi nowinkami naukowymi albo tajemniczo niewyjaśnionymi okolicznościami. Skala spiskowania jest bardzo szeroka, bo spiskują nie tylko intelektualiści, ale i każdy przeciętny zjadacz chleba – czasem wystarczy jedno zdanie wyciągnięte z kontekstu. 

Gdyby przyjrzeć się sprawie nie tylko globalnie, ale i spojrzeć na nasze polskie podwórko, można śmiało stwierdzić, że teorie spiskowe podsycają ideologiczne konflikty albo… uwypuklają ludzką głupotę. Jakiś czas temu w naszym kraju hitem była sprawa sieci 5G, która miała emitować groźne promieniowanie wywołujące COVID-19. Zaaferowani Polacy zaczęli podpalać wieże komunikacyjne i przycinać metalowe elementy konstrukcji. Równie dużą popularnością cieszyły się w Polsce inne teorie COVID-19, jak np. ta, według której koronawirus to broń biologiczna. W ostatnim czasie została zasiana również inna idea. Najnowsze badania psychologów z Uniwersytetu SWPS pokazują, że aż 63,7% respondentów deklaruje, że rządzący nie podają społeczeństwu pełnych danych o skali zachorowań. 26,2% osób uważa, że koronawirus jest zjawiskiem celowo nagłaśnianym przez koncerny farmaceutyczne, które w ten sposób chcą zarobić na szczepionkach, lekach oraz środkach ochrony – i oto cała pandemia. 

zdjęcie: benchmark.pl

Wydawałoby się, że problemy przejęcia władzy nad całym światem i zagładą ludzkości mamy już dawno za sobą — przecież rozkwit katastrofizmu był domeną Pokolenia Kolumbów. Nic bardziej mylnego. Mamy bujną wyobraźnię – choć dzisiaj na ustach Polaków jest Jan Paweł II z meteorytem przy Muzeum Narodowym, to jeszcze nie tak dawno spiskowano na temat jego śmierci.

Powiedzieć, że teorie spiskowe to wrzód na tyłku polskiej i międzynarodowej społeczności, to za mało. Zaryzykowałabym stwierdzenie, że do teorii spiskowych trzeba podejść z przymrużonymi oczyma. Gdyby nie szalone intrygi, nie powstawałyby kolejne fascynujące książki i filmy, a politycy nie mogliby zdobywać bramek u swoich przeciwników. Tylko oby żadna teoria nas nie zabiła, a jeśli podzieli, to tylko na zwolenników i przeciwników – jak w przypadku pizzy z ananasem.

Bibliografia:

King J., Najsłynniejsze teorie spiskowe, Wyd. Replika, Zakrzewo 2010.

Zdybel L., Idea spisku i teorie spiskowe, Wyd. Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, Lublin 2002.

Taler H., Teorie spiskowe: Lotnisko w Denver siedzibą Iluminatów, spidersweb.pl

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s